Kraków, jako miasto o bogatej historii i unikalnej liczbie zabytków, naturalnie budzi w swoich mieszkańcach dumę z powszechnie dostępnego dziedzictwa materialnego. Warto jednak pamiętać, że kluczową rolę w kształtowaniu pamięci oraz tożsamości społecznej odgrywa nie tylko architektura sakralna czy świecka, ale również zakorzenione w tradycji obyczaje. Doskonałym tego przykładem jest relacja między monumentalną architekturą Kościoła Mariackiego a krakowskim szopkarstwem, które czerpie z niej bezpośrednie inspiracje.
Polski Komitet do spraw UNESCO zwraca uwagę, że definicja dziedzictwa niematerialnego obejmuje szeroki katalog zjawisk, takich jak tradycje i przekazy ustne, wiedza, umiejętności rzemieślnicze oraz powiązane z nimi przedmioty i przestrzenie kulturowe, które konkretne społeczności uznają za integralną część własnej tożsamości. Dobra te są przekazywane międzypokoleniowo i nieustannie odtwarzane przez grupy społeczne w ścisłej relacji z otaczającym środowiskiem, historią oraz uwarunkowaniami naturalnymi. Dla każdej społeczności lokalnej dziedzictwo to stanowi fundamentalne źródło poczucia ciągłości dziejowej oraz kulturowej odrębności.
/fot. J. Batkiewicz/
Działania naszej instytucji w tym obszarze można nazwać „strategią 4 x I”. Jej szkielet stanowią:
- Inwentaryzacja – poszukiwanie, zbieranie i archiwizowanie tradycji i zwyczajów.
- Interpretacja – dopasowanie elementów dziedzictwa do współczesności.
- Innowacja – kreatywne podejście poprzez znajdywanie nowych form przekazu, by był zrozumiały i atrakcyjny dla mieszkańców i turystów, kształtowanie trendów związanych z niematerialnym dziedzictwem.
- Implementacja – wdrażanie elementów dziedzictwa niematerialnego w sektorach kulturalnym, turystycznym i gastronomicznym
Mamy na celu stworzenie żywego pomostu między tradycją a nowoczesnością. Przybliżamy dziedzictwo poprzez dialog, edukację oraz angażujące projekty, udowadniając, że tradycja to nie tylko przeszłość, ale przede wszystkim inspirujący kapitał dla przyszłych pokoleń.
.JPG)
/fot. R. Siwek/
Pielęgnowanie tradycji folklorystycznych – Zespół Pieśni i Tańca „Krakowiacy”
Otaczamy opieką i rozwijamy działalność jednego z najstarszych zespołów folklorystycznych w mieście. Poprzez próby, występy oraz edukację, a także prezentację w nieoczywistych kontekstach (np. trasy koncertowe głośnych wykonawców), dbając o autentyzm i najwyższy poziom kultury ludowej, popularyzujemy muzykę, tańce i stroje regionalne Małopolski.
/fot. M. Hodur/
Edukacja w przestrzeni miasta – spacery o niematerialnym dziedzictwie
Stworzyliśmy i prowadzimy od 2022 roku szeroko zakrojony program tematycznych spacerów miejskich, podczas których ulica po ulicy odkrywamy przed mieszkańcami i turystami niewidzialną mapę Krakowa. Przekazujemy i dekonstruujemy lokalne legendy oraz przypominamy dawne rzemiosła i zwyczaje, które ukształtowały charakter poszczególnych dzielnic.
/fot. M. Hodur/
Kultywowanie tradycji i zwyczajów – odpust Emaus
Odpowiadamy za organizację i redefinicję wydarzenia z jedną z najdłuższych, sięgającą średniowiecza, i najszerszych, bo kultywowaną ongiś w większości miast Europy Środkowej, tradycją – odpustu Emaus na Zwierzyńcu. Dbamy o zachowanie jego unikalnego charakteru, promując tradycyjne zabawki odpustowe i rzemiosło oraz tworząc w Poniedziałek Wielkanocny bezpieczną przestrzeń rekreacji dla rodzin.
Dziedzictwo kulinarne Krakowa i okolic
Przywracamy pamięć o tradycyjnych recepturach, produktach i zwyczajach biesiadnych Krakowa. Poprzez warsztaty oraz wydarzenia plenerowe pokazujemy, że lokalna kuchnia to żywy element tożsamości, który wciąż może inspirować współczesną gastronomię.
Ochrona języka i tożsamości – wiedza o gwarze krakowskiej
Inicjujemy działania popularyzujące wiedzę o specyfice języka dawnych Krakowian. Przypominamy unikalne słownictwo, zwroty i melodykę lokalnej mowy, dbając o to, by regionalizmy językowe nie zatarły się we współczesnym języku ogólnopolskim.
Łączymy pokolenia wokół żywego dziedzictwa Krakowa.
